Հայաստանը հաղթեց Սանիթեքին

Նախկինում Երևանի աղբահանությունը կազմակերպող «Սանիթեք» ընկերությունը միջազգային արբիտրաժում պարտվել է Հայաստանի Հանրապետությանը։ Լիբանանյան ընկերությունը Հայաստանից պահանջում էր 36 միլիոն ԱՄՆ դոլար փոխհատուցում իր հետ պայմանագիրը 2019 թվականին խզելու համար։ Տրիբունալը արձանագրել է, որ «Սանիթեք»-ը զրկվել էր մենաշնորհից արդարացիորեն. այն չէր կատարում աղբահանության և փողոցների մաքրման իր պայմանագրային պարտավորություններն այն դեպքում, երբ այդ ծառայությունների դիմաց վճարվել էր։

2019-ի սեպտեմբերից «Սանիթեքը» Երևանում աղբահանություն չէր իրականացնում, թեև Քաղաքապետարանի և ընկերության միջև կնքված պայմանագրի ժամկետը դեռ չեր սպառվել։ «Սանիթեքը» միակողմանի դադարեցրել էր աղբահանության գործընթացը, որը ամբողջությամբ մնացել էր հեղափոխությունից հետո ստեղծված «Երևանի աղբահանություն և սանիտարական մաքրում» համայնքային հիմնարկի ուսերին։

Քաղաքապետարանը 2019-ի դեկտեմբերին միակողմանի խզեց «Սանիթեքի» հետ պայմանագիրը, ինչին ի պատասխան ընկերությունը դիմեց Ներդրումային վեճերի կարգավորման Արբիտրաժային դատարան։

Նրանք պնդում էին, թե Հայաստանը խախտել է «Հայաստանի և Լիբանանի կառավարությունների միջև կապիտալ ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության վերաբերյալ» համաձայնագիրը, և պահանջել էին շուրջ 36 միլիոն ԱՄՆ դոլարի փոխհատուցում։ Այսօր դատարանը մերժել է այս պահանջները։

Տրիբունալն ընդգծել է, որ աղբահանության ծառայությունների ոչ պատշաճ մատուցումը վտանգ է ստեղծում հանրության առողջության համար և եզրակացրել, որ Հայաստանի կողմից պայմանագրերի լուծումը եղել է ողջամիտ և հիմնավորված։ Տրիբունալը նաև նշել է, որ եթե պետությունը միջոցներ չձեռնարկեր «Սանիթեք»-ին փոխարինելու և ծառայությունների բացը լրացնելու ուղղությամբ, ապա դա կդիտվեր որպես հանրության նկատմամբ իր պարտականությունների չկատարում։ Տրիբունալը անհիմն է համարել նաև Հայցվորների այն պնդումը, թե 2018 թվականին կառավարության փոփոխությունից հետո Հայաստանի Հանրապետության համապատասխան մարմինները քաղաքական պատճառներով են հանդես եկել «Սանիթեք»-ի դեմ, այլ ոչ թե պայմանագրային հիմքերով։

Արբիտրաժային դատարանում այս պահի դրությամբ մի քանի հայցեր կան ընդդեմ Հայաստանի։ 2024-ին Հայաստանի դեմ հայց է ներկայացրել նաև Զանգեզուրի կոմբինատի փայատեր, կիպրոսում գրանցված Walnort Finance Limited ընկերությունը։ Այն Հայաստանից պահանջում է 1,2 մլրդ դոլար։ Հայցը վերաբերում է գործարքներին, որոնցով պղնձամոլիբդենային կոմբինատի 21,8 տոկոսի բաժնետեր է դարձել նաև Հայաստանի կառավարությունը: 

2025 թվականին Ստոկհոլմի առևտրային պալատի արբիտրաժային ինստիտուտում Հայաստանի դեմ արբիտրաժային գործընթաց է սկսել նաև ռուսաստանցի գործարար, «Տաշիր գրուպ»-ի սեփականատեր Սամվել Կարապետյանը՝ կապված «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության շուրջ ծագած վեճերի հետ։

Կառավարությունը նախորդ տարի օրենքի նախագիծ էր ընդունել, որով հնարավորություն ստացավ փոխել ՀԷՑ-ի ղեկավար կազմը և նշանակեց ժամանակավոր կառավարիչ։ Բացի այդ, կառավարությունը զրկեց ՀԷՑ-ին լիցենզիայից։ Այժմ ՀԷՑ-ի սեփականատերերը պարտավոր է օտարել այն։ Եթե գին պայմանավորվել չհաջողվի, ՀԷՑ-ը կճանաչվի հանրային գերակա շահ։

Հայաստանին արբիտրաժով էին սպառնում նաև Ամուլսարը շահագործել ցանկացող Lydian Armenian, Fly Arna հայկական ավիաուղիների բաժնետեր Air Arabia-ն։ ICSID-ում կամ որևէ այլ խոշոր միջազգային արբիտրաժային դատարանում դեռևս հրապարակայնորեն գրանցված գործեր չկան։