Եվրոպական այլընտրանք չկա․ ձկնաբույծները պահանջում են իրական լուծումներ
Արարատի և Արմավիրի մարզերի ձկնաբույծներն ու ձուկ արտահանող ընկերությունների աշխատողներն առավոտյան հավաքվել էին Կառավարության շենքի մոտ։ Նրանք հանդիպում էին պահանջում փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի հետ։
Հայաստանում տարեկան 28 տոննա ձուկ է արտադրվում, որը մեծամասամբ արտահանվում է Ռուսաստան։ Ռոսսելխոզնադզորն արգելել է հայկական գյուղամթերքի և ձկնեղենի ներմուծումը մայիսի վերջին՝ խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Ձկնաբուծարանները, վերամշակող գործարանները և արտահանող ընկերությունները հիմա եկամուտ չեն ապահովում, բայց մեծ գումարներ են ծախսում ձուկը ավազաններում պահելու և վարկային պարտավորությունները մարելու վրա։ Ոլորտում մինչև երեք հազար աշխատող կա, և մեծ մասը պարապուրդի մեջ է։
«Հայաստանում ինչքա՞ն պիտի վաճառենք, եթե բնակչությունը երեք միլիոնից քիչ է և ձուկ ուտելու կուլտուրա չունի։ Մանր ու միջին ձկնաբուծարանները հիմա փակվելու եզրին են, որովհետև ֆինանսական բարձիկ չունեն։ Վաճառք չենք ապահովում, բայց փող ենք ծախսում ձկան կեր առնելու, թթվածնով հագեցնող սարքերը միացրած պահելու, վարկերի տոկոսները փակելու վրա», — ասում է ձկնաբույծներից մեկը։
Կառավարությունը սուբսիդիաներ է առաջարկում միայն արտահանողներին՝ իշխանի յուրաքանչյուր կիլոգրամի համար 820, իսկ թառափի՝ 1350 դրամ։ Բայց քանի որ արտահանման շուկա չկա, հաստատված աջակցությունն անիմաստ է։
«Դեռևս 2025 թվականին Եվրամիությունը թույլատրեց Հայաստանից ձուկ և ձկնամթերք ներմուծել։ Խի՞ չէր դա արվում։ Որովհետև կանոնակարգերը մշակված չէին։ Տնտեսվարողներ կան, որ դեռ անցած տարի դիմել են Թրեյսիս համակարգում գրանցվելու համար։ Մինչև այսօր նույնիսկ գրանցումը չի արվել։ Մենակ հայտարարելով ու կառավարության որոշում ընդունելով այդ հարցը չի կարող լուծվել», — ասում է Ձկնաբույծների միության տնօրեն Գոռ Գրիգորյանը։
«Չունենք եվրակոդ, սանիտարական վերահսկողության տեղական մարմինները եվրոպական սերտիֆիկատներ չեն տալիս, միասնական համակարգում մեզնից ոչ մեկ գրանցված չի։ Նոր-նոր ընթացակարգեր են մշակում, — պատմում է ձկնաբույծ Արսեն Հայրապետյանը․ — Կան նաև լոգիստիկ խնդիրներ։ Որպեսզի հասնենք Եվրոպա, պիտի անցնենք մի քանի երկրներով, ճանապարհածախս անենք և վճարենք տուրքեր։ Հայկական ձկան ինքնարժեքն առանց դրա էլ բարձր է։ Մենք չենք կարող մրցել Եվրոպական արտադրողների կամ այնտեղ հաստատված ներմուծողների հետ»։
«Էս պահի դրությամբ ես մարդ չգիտեմ, որ Եվրոպա արտահանի։ Չկա ուղղակի։ Մենք լուրջ ֆինանսական ճգնաժամի առաջ ենք կանգնած ու միայն խոսքեր ենք լսում», — ասում է Ձկնաբույծների միության վարչության անդամ Արմեն Կարապետյանը։
Ռուսական սահմանափակումներից հետո Եվրամիությունը 52 միլիոնի օգնություն էր ուղարկել Հայաստանին։ Ձկնաբույծներն առաջարկում են այդ գումարը չմսխել ընթացակարգեր մշակելու վրա։ Տնտեսվարողներին հիմա հրատապ օգնություն է պետք՝ սուբսիդավորվող վարկեր կամ վարկային արձակուրդներ, կոմունալների փոխհատուցում, ձկան կեր։ Պիտի ժամանակ շահեն մինչև Ռուսաստանը վերացնի սանկցիաները։
«Եվրոպայում մենք մրցունակ չենք։ Այնտեղ քվոտավորման համակարգ է գործում, ժամանակի ընթացքում գուցե սիմվոլիկ քվոտա սահմանեն Հայաստանի համար, բայց դա չի փոխարինելու ռուսական շուկան, — ասում է Արսեն Հայրապետյանը․ — Ռուսաստանում ձկան դեֆիցիտ կար նորվեգական սանկցիաներից հետո, մենք այս բացը լրացնում էինք։ Հիմա մեր տեղը զբաղեցնում են թուրքական ու իրանական արտահանողները։ Անցած տարի 270 միլիոն դոլար վալյուտա է մտել Հայաստան ձկան վաճառքից Ռուսաստանում։ Ոլորտում մինչև երեք հազար աշխատող կա, գումարային տվել ենք մոտավորապես 3․5 միլիարդ դրամի հարկ»։
***
Բողոքի ակցիայից մոտ 5 ժամ անց ձկնաբույծներին ընդունել է էկոնոմիկայի փոխնախարարը՝ խոստանալով աջակցության նոր ծրագիր շրջանառել ամենաուշը երկու օրից:
